Duurzaam inkopen essentieel voor circulaire economie

Staatssecretaris Stientje van Veldhoven
Fotografie Jerry Lampen

De regering laat er geen misverstand over bestaan: de Nederlandse economie moet in 2050 circulair zijn. Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat Stientje van Veldhoven: ‘Ik zie een belangrijke rol weggelegd voor de zorgsector met een gezamenlijke inkoopkracht van zo’n 20 miljard euro per jaar.’

‘We putten onze aarde uit. Op 29 juli was het Earth Overshoot Day, de dag dat we wereldwijd de jaarlijkse voorraad grondstoffen opgebruikt hebben. Die dag valt steeds eerder in het jaar. We verbranden nog veel te veel grondstoffen. Die trend moeten we keren. De toekomst van volgende generaties staat op het spel. In 2050 zijn we met 10 miljard mensen. Die moeten allemaal samen kunnen leven op deze ene planeet. Ook onze kinderen en kleinkinderen hebben grondstoffen, gezonde lucht en voldoende water nodig. Dat betekent dat we nu zorgvuldiger met onze planeet en haar grondstoffen moeten omgaan.’

Hoe denkt u dat te kunnen bereiken?

‘Met de belangrijkste sectoren – denk aan de bouw, de kunststoffen- en de maakindustrie – werken we aan een economie die zo weinig mogelijk grondstoffen verbruikt en zoveel mogelijk hergebruikt. We hebben bijvoorbeeld ambitieuze afspraken gemaakt om meer te doen met minder plastic en te stoppen met wegwerpplastic. Ook de betonsector zet stappen naar volledig recyclebaar beton. We maken daarnaast afspraken op het gebied van textiel. Het gaat om een trendbreuk. Hergebruik wordt dé norm. Daarvoor is het nodig dat we anders denken en in een vroeg stadium vragen stellen als: hebben we dit product echt nodig? Kunnen we het delen of gebruiken? En wat doen we ermee als we het niet meer nodig hebben? Is het makkelijk te recyclen?’

Hoe verandert circulaire economie de inkooptaak?

‘De overheid is een heel grote speler op de markt. Als de overheid meer duurzaam  inkoopt dan geven we niet alleen het goede voorbeeld, maar geven we ook een enorme boost aan de markt. In de praktijk zie ik dat duurzaam aanbesteden werkt. Het maakt verschil als de overheid zegt: zo wil ik het! Het is mooi om te zien wat de markt dan kan leveren. Van een circulair viaduct tot aan duurzame handdoeken voor het ministerie van Defensie. Er ontstaan ook nieuwe businesscases: voorheen betaalde Defensie om uniformen te laten verbranden. Nu wordt er geld verdiend aan het hergebruik. Afval is hier letterlijk grondstof geworden. Daarbij zie ik een belangrijke rol voor de zorgsector met een  gezamenlijke inkoopkracht  van zo’n 20 miljard euro per jaar. Er liggen enorme kansen. En er is steeds meer kennis beschikbaar om de slag te maken.’

‘Ik zie nu al in de praktijk dat duurzaam aanbesteden werkt.

Stientje van Veldhoven | Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat


Hoe gaat de overheid (zorg)organisaties stimuleren en faciliteren om meer aan circulair inkopen te doen?

‘Wij helpen organisaties met circulair inkopen door kennis beschikbaar te stellen, ideeën zichtbaar te maken en de weg te wijzen naar subsidies. Via de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, via PIANOo, maar bijvoorbeeld ook door het Versnellingshuis Circulaire Economie. Dat hebben we in het leven geroepen samen met VNONCW. Ondernemers die werk maken van een economie zonder afval en vol goede ideeën zitten, krijgen extra hulp bij de uitvoering van hun plannen. Met deze hulp nemen we barrières weg voor circulaire ondernemers. Ook heb ik deze zomer tachtig miljoen euro extra ter beschikking gesteld om circulaire initiatieven verder te brengen.’

Wat als leveranciers van buiten Nederland of de EU komen?

‘Het zou mooi zijn als organisaties in de zorg gezamenlijk optrekken en daarmee heldere eisen stellen aan duurzaamheid. Bij leveranciers buiten Nederland of de EU kunnen zij te maken krijgen met risico’s als het niet betalen van een leefbaar loon of milieuvervuiling. Het kabinet verwacht van bedrijven dat zij deze risico’s in kaart brengen en deze voorkomen of aanpakken. Voor hulp hierbij kunnen zij ook terecht bij MVO Nederland, die bedrijven op verschillende manieren ondersteunt bij het maatschappelijk verantwoord ondernemen.’

Kent u best practices in de zorg en heeft u tips voor inkopers?

‘Ik zie en hoor mooie voorbeelden langs komen. Philips Healthcare is bijvoorbeeld bezig met een terugnamesysteem voor ziekenhuizen van MRI-scanners. Er wordt geïnvesteerd in het uit elkaar halen en het hergebruiken van onderdelen. Met het innovatieprogramma Zorgeloos Afval zijn goede ideeën voor de verduurzaming van de zorgsector verzameld. Zo wordt nu nog te veel gebruikgemaakt van disposable kleding, zoals overalls die worden aan- en uitgetrokken bij het in- en uitlopen van elke kamer. Is dat écht nodig of zijn er alternatieven? Ook kunnen verpakkingen verschillende soorten plastic bevatten, waar dat niet per se nodig is. Toepassing van één soort plastic door leveranciers maakt het goedkoper en kansrijker om opnieuw te gebruiken. En stop met plastic flesjes en bestek in de catering. Gelukkig denken steeds meer organisaties na over hoe dat anders kan; slimmer en met minder verspilling.’

Zijn er stappen die we nu al kunnen zetten om een start te maken met circulair inkopen?

‘Er gebeurt al veel, maar vaak nog geïsoleerd. Belangrijk om die goede voorbeelden uit de zorg ook onderling te delen. In 2015 is een Green Deal gesloten door de zorgsector die een brede beweging in gang heeft gezet. Steeds meer zorginstellingen en leveranciers zijn gemotiveerd geraakt zich in te zetten voor het verduurzamen van de zorgsector. In oktober 2018 is hieraan een vervolg gegeven met het tekenen van
de nieuwe Green Deal Duurzame Zorg. Zorgorganisaties spreken hiermee uit dat zij de bedrijfsvoering en vastgoed verduurzamen met behulp van gemeentes. Onderdeel hiervan is circulair inkopen. Ik roep de zorgsector ook op zich aan te sluiten bij andere sectoren, want lang niet alles is specifiek voor een sector. Het inkopen van refurbished meubilair en tegengaan van verspilling in de catering is bijvoorbeeld voor elke organisatie relevant. Het gaat erom dat iedereen erin meegaat. Op welke plek je ook werkt in de zorg: kijk eens of het bij jou goed genoeg gaat of dat er nog kansen liggen, en pak het aan of kaart het aan.’

Deel dit artikel